Ο Johann Gustav Droysen έχει περιγράψει την ελληνιστική εποχή ως «τη νεωτερική περίοδο της αρχαιότητας». Ένας τέτοιος χαρακτηρισμός γεννά δικαιολογημένα αμφιβολίες ως προς το ακριβές νόημα και την ευστοχία του. Ωστόσο, αναμφίβολο είναι ότι η σημερινή εποχή, με τους αλματώδεις ρυθμούς της παγκοσμιοποίησης, διαθέτει οξυμμένο αισθητήριο όσον αφορά τον χαρακτηρισμό και την αξιολόγηση της ελληνιστικής εποχής. Παραδοσιακά –και αυτό επίσης από την εποχή του Droysen – η ελληνιστική εποχή ερμηνευόταν ως εποχή οικουμενικότητας και οικουμενισμού, ενώ ως βασικά χαρακτηριστικά της εκλαμβάνονταν η σύνθεση και η συγχώνευση των πολιτισμών. Οι ειδικοί έκαναν λόγο για συγκρητισμό ή συγκρητισμούς και θα μπορούσαν κάλλιστα να χρησιμοποιήσουν τον όρο melting pot (αγγλ. χωνευτήρι).

O εμπλουτισμός του υλικού των πηγών μας από την ελληνιστική εποχή και, κυρίως, η –αρχικά καθυστερημένη– διερεύνηση των μαρτυριών από τα εκάστοτε αυτόχθονα, δηλαδή μη ελληνικά, περιβάλλοντα (συμπεριλαμβανομένης της παρουσίασης νεοανακαλυφθέντος ή για πρώτη φορά επεξεργασμένου, μεταφρασμένου και σχολιασμένου υλικού, όπως κείμενα σε σφηνοειδή γραφή ή δημοτικοί πάπυροι) έδωσαν ολοένα και μεγαλύτερη αφορμή για την αναθεώρηση παραδοσιακών αντιλήψεων και για διαφοροποιημένες οπτικές.

Έτσι προκύπτει μια ορισμένη βασική αποτίμηση της εποχής: η ελληνιστική εποχή δεν ήταν ούτε περίοδος ενοποιητικής συγχώνευσης του ελληνικού και του ανατολικο-αιγυπτιακού πολιτισμού ούτε εποχή απλής επικάλυψης των αντίστοιχων αυτοχθόνων πολιτισμών από τον ελληνικό. Αντίθετα, πρέπει να κατανοηθεί ως ένα κράμα διαφόρων διαδικασιών προσέγγισης και οικειοποίησης, συνάντησης και επαφής, αντίστασης και απόρριψης.