Στον πρώτο από τους οκτώ τόμους των Ιστοριών ο Θουκυδίδης εκθέτει εν συντομία όσα προηγήθηκαν του μεγάλου πολέμου, τη μέθοδό του, τις αιτίες και τις αφορμές του πολέμου, τα γεγονότα μετά τα Μηδικά, που οδήγησαν στην εξέλιξη της Αθηναϊκής Συμμαχίας σε Αθηναϊκή Ηγεμονία (Αυτοκρατορία), καθώς και όλη τη διπλωματική δραστηριότητα που είχε αναληφθεί, για να αποφευχθεί ο καταστρεπτικός εμφύλιος πόλεμος.