Η Ναύπακτος κοιμάται κάτω από τη σύγχρονη πόλη. Η αρχαιολογική σκαπάνη ταράζει πολλές φορές τον ύπνο της και αποκαλύπτει σημαντικές πτυχές του ιστορικού παρελθόντος της. Γρήγορα όμως στη θέση των περισσότερων λειψάνων της αρχαίας πόλης ανεγείρεται μια σύγχρονη οικοδομή και μόνο τα κινητά ευρήματα (επιγραφές, νομίσματα, ειδώλια, αγγεία, κέραμοι κ.ά.) μεταφέροντια και στοιβάζονται στις αποθήκες των μουσειών για να μελετηθούν από τους ερευνητές. Οι ανασκαφικές έρευνες στη Ναύπακτο που περιορίζονται κυρίως σε σωστικές ανασκαφές, αλλά και η δημοσίευση αρχαιολογικών μελετών για τη Ναύπακτο που δίνουν νέες ερμηνείες σε αρχαιολογικά προβλήματα της πόλης, επιβάλλουν την εκπόνηση μιας σύγχρονης Μνημειακής Τοπογραφίας για τη Λοκρική αυτή πόλη. Τα υπάρχοντα αρχαιολογικά στοιχεία είναι ικανά για να σκιαγραφήσουμε την ιδιαίτερη θέση που κατείχε η Ναύπακτος στον νευραλγικό δυτικοκεντρικό ελλαδικό χώρο σε όλες τις ιστορικές περιόδους: αρχαιότητα, Ρωμαιοκρατία, Βυζάντιο, Μεσαίωνα, Οθωμανοκρατία.