Περιεχόμενα

ΕΙΣΑΓΩΓH 11
ΜΕΡΟΣ Α΄ 15
1. ΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΓΛΩΣΣΟΛΟΓΙΑΣ 15
1.1. Εισαγωγικά 15
1.2. Φύση της γλώσσας 15
1.2.1. Σύγκριση φυσικών γλωσσών με άλλους κώδικες 16
1. 3. Γλώσσα και σκέψη 17
1.4. Η έννοια του γλωσσικού συστήματος 18
1.5. Ορισμός της Θεωρητικής Γλωσσολογίας 20
1.5.1. Σχολές Θεωρητικής Γλωσσολογίας 20
1.5.2. Γλωσσική ικανότητα και γλωσσική πραγμάτωση 21
1.5.3. Επίπεδα γλωσσολογικής ανάλυσης 23
1.6. Τι είναι εφαρμοσμένη γλωσσολογία;
24
1.6.1. Θεωρίες Εφαρμοσμένης Γλωσσολογίας 25
1.6.1.1. Επικοινωνιακή προσέγγιση 27
1.6.1.2. Χαρακτηριστικά της επικοινωνιακής προσέγγισης 28
1.6.2. Σχέσεις Διδακτικής και Εφαρμοσμένης Γλωσσολογίας 28
1.6.2.1. Γλωσσικά λάθη 29
1.6.2.2. Αντιπαραβολική/συγκριτική ανάλυση των λαθών 31
2. ΠΡOΤΥΠΑ ΓΡΑΜΜΑΤΙΚHΣ ΑΝAΛΥΣΗΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΓΡΑΦEΣ
ΤΗΣ ΓΡΑΜΜΑΤΙΚHΣ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚHΣ 33
2.1. Εισαγωγικά 33
2.2. Ορισμός γραμματικής 33
2.2.1. Είδη γραμματικής 34
2.2.2. (Αν)αντιστοιχίες μορφής και λειτουργίας 34
2.2.3. Κανόνες και κανονικότητες 36
2.3. Κανονικότητες στη γλωσσική ικανότητα 36
2.4. Κανονικότητες στη γλωσσική πραγμάτωση 38
2.5. Συνοπτική παρουσίαση εγχειριδίων γραμματικής της Ελληνικής 40
6
2.5.1. Προβλήματα ορολογίας στα εγχειρίδια γραμματικής 41
2.5.1.1. Μέρη του λόγου 42
2.5.1.2. Όνομα 44
2.5.1.3. Ρήμα (έγκλιση, χρόνος, τρόπος ενέργειας) 46
2.6. Γραμματική και Εκπαίδευση 5 2.6.1. Τυπολογία γραμματικών ασκήσεων 54
3. ΠΕΡΙΓΡΑΦH ΚΑΙ ΘΕΩΡΗΤΙΚH ΑΝAΛΥΣΗ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚHΣ 55
3.1. Εισαγωγή στη Γενετική Γραμματική 55
3.1.1. Αρχές της σύνταξης 55
3.1.1.1. Θεωρία Πτώσεων (Case Theory) 57
3.1.1.2. Θεωρία θεματικών ρόλων (Θ -Theory) 57
3.1.1.3. Νεότερες εκδοχές της συντακτικής θεωρίας 59
3.1.1.4. Δομικές αναπαραστάσεις 60
3.1.2. Καθολική Γραμματική και κατάκτηση της μητρικής γλώσσας 61
3.1.3. Καθολική Γραμματική και κατάκτηση της δεύτερης/ξένης γλώσσας 62
3.2. Περιγραφή και θεωρητική ανάλυση της Ελληνικής 65
3.2.1. Εισαγωγικά 65
3.2.2. Συμπληρωματικός Δείκτης 66
3.2.3. Πτώση 68
3.2.3.1. Δομική πτώση 68
3.2.3.2. Εγγενείς πτώσεις και δίπτωτα ρήματα 69
3.2.3.3. Ονομαστική του υποκειμένου 70
3.2.3.4. Κενές κατηγορίες (trace) 73
3.2.4. Επιρρήματα 73
3.2.5. Δομή της Ονοματικής Φράσης 74
3.2.6. Φράση Κλίσης (ΚΛ΄΄/ INFLΡ) 76
3.2.7. Λεξικαλιστική και συντακτική θεώρηση της ρηματικής
μορφολογίας (-ω/-μαι) 77
3.2.8. Θεωρία παραγωγής προτάσεων στα Νέα Ελληνικά 82
3.2.8.1. Γενικά 82
3.2.8.2. Ειδικότερα 83
ΜΕΡΟΣ Β΄
4. ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚEΣ ΑΡΧEΣ EΡΕΥΝΑΣ ΣΤΗΝ
ΕΦΑΡΜΟΣΜEΝΗ ΓΛΩΣΣΟΛΟΓIΑ 87
4.1. Εισαγωγή 87
4.2. Μέθοδοι και τεχνικές έρευνας 88
4.2.1. Έρευνα στη φωνολογία 92
4.3. Η ανάλυση των λαθών ως μεθοδολογική προσέγγιση 93
4.3.1. Η ανάλυση λαθών ως εργαλείο ανάλυσης των ερευνών μας 96
4.4. Λειτουργικές και Λεξικές κατηγορίες σε δίγλωσσα παιδιά με
7
μητρική γλώσσα (Γ1) τα αγγλικά και γλώσσα-στόχο (Γ2) τα ελληνικά 97
4.4.1. Εισαγωγή 97
4.4.2. Εξωγλωσσικοί και γλωσσικοί παράγοντες της διγλωσσίας 97
4.4.3. Δίγλωσσος νους 99
4.4.4. Γλωσσική εναλλαγή κώδικα 100
4.4.5. Διαγλώσσα 101
4.4.5.1. Επίπεδο φράσης 10
2
4.4.5.2. Επίπεδο πρότασης 103
4.4.6. Λειτουργικές κατηγορίες στα ελληνικά 104
4.4.7. Σύνοψη 107
4.5. Συμφωνία υποκειμένου - ρήματος σε φυσικούς
και ξένους ομιλητές 108
4.5.1. Εισαγωγικά 108
4.5.2. Περιγραφή του υλικού 109
4.5.3. Υποθέσεις 110
4.5.4. Μέθοδος του πειράματος 110
4.5.5. Αποτελέσματα 110
4.5.6. Θεωρητικός σχολιασμός 111
4.5.7. Περαιτέρω προτεινόμενη έρευνα 114
5. ΛΕΞΙΛOΓΙΟ 115
5.1. Εισαγωγικά 115
5.2. Το λεξιλόγιο στην επικοινωνία 115
5.3. Εφαρμοσμένη Γλωσσολογία και Λεξιλόγιο 116
5.3.1. Κριτήρια για βασικό λεξιλόγιο 117
5.4. Νοητικό Λεξικό σε δίγλωσσους 119
5.5. Το λεξιλόγιο της Νέας Ελληνικής 120
5.5.1. Περιγραφή του λεξιλογίου της Ελληνικής 120
5.5.2. Λεξιλογικές διαφορές ελληνικών και άλλων γλωσσών 121
5.6. Ερευνητικές μαρτυρίες σε λεξικές ομοηχίες και τη γραφή τους 123
5.6.1. Ανάκληση ομόηχων τύπων στα Νέα Ελληνικά 125
5.6.2. Περιγραφή του υλικού 125
5.6.3. Μέθοδος 126
5.6.4. Αποτελέσματα ομοηχίας 126
5.6.4.1. Φυσικοί ομιλητές (Γ1) 127
5.6.4.2. Μη φυσικοί ομιλητές (Γ2) 130
5.6.4.3. Περαιτέρω έρευνα 132
5.7. Ετυμολογικός συσχετισμός λέξεων 132
5.7.1. Μέθοδος και υλικό 132
5.7.2. Αποτελέσματα 132
5.7.3. Περαιτέρω έρευνα 134
5.8. Διδακτική πρόταση 135
8
6. ΔΕYΤΕΡΗ ΓΛΩΣΣΑ 139
6.1. Εισαγωγικά 139
6.2. Γλωσσικά χαρακτηριστικά της Δεύτερης Γλώσσας 139
6.2.1. Εναλλαγή γλωσσικού κώδικα 139
6.2.2. Προσαρμογή του δεύτερου κώδικα στο σύστημα
της κυρίαρχης γλώσσας 140
6.2.2.1. Ανάμειξη σε γραπτό λόγο 141
6.2.2.2. Τάσεις του προφορικού λόγου της Ελληνικής 141
6.3. Γλωσσικά χαρακτηριστικά της Ελληνικής των ομογενών 142
6.3.1. Φωνολογία 142
6.3.2. Μορφολογία 142
6.3.3. Σύνταξη 142
6.3.4. Πραγματολογία -Λεξιλόγιο 143
6.3.5. Στρατηγικές των διδασκομένων 144
6.4. Απολιθωμάτωση στη γλώσσα (fossilization) 145
6.5. Ερμηνευτική προσέγγιση 145
6.5.1. Τρόπος κατάκτησης των ελληνικών από τους ομογενείς 145
6.5.2. Κίνητρα 146
6.5.3. Παιδιά vs. ενήλικες 147
6.6. Ξένη vs. δεύτερη γλώσσα 150
6.6.1. Φωνολογία - Προφορά - Ανάγνωση 150
6.6.2. Ορθογραφία 152
6.7. Συμπερασματικά 155
ΜΕΡΟΣ Γ΄
7. ΑΠΟ ΤΗ ΘΕΩΡΙΑ ΣΤΗΝ ΠΡΑΞΗ
…ΚΑΙ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΡΑΞΗ ΣΤΗ ΘΕΩΡΙΑ 157
7.1. Εισαγωγικά 157
7.2. Προγράμματα Σπουδών και Αναλυτικά Προγράμματα 157
7.2.1. Το πρόγραμμα ‘Πιστοποίηση της Επάρκειας της
Ελληνομάθειας’ (ΚΕΓ, 1997) 160
7.2.2. Το πρόγραμμα ‘Διδασκαλία ελληνικών σε ενηλίκους’
(Παν. Αθηνών 1998, 2002) 161
7.3. Γλωσσικές Δεξιότητες 161
7.3.1. Ακρόαση - κατανόηση (listening comprehension) 162
7.3.2. Ανάγνωση - κατανόηση (reading comprehension) 164
7.3.2.1. Πρώτη γραφή και ανάγνωση 165
7.3.3. Ομιλία/Προφορική έκφραση 165
7.3.4. Παραγωγή γραπτού λόγου 167
7.4. Συμπερασματικά 167
7.5. Αναλυτικό Πρόγραμμα για τη μητρική γλώσσα (Γυμνάσιο) 169
7.6. Διδασκαλία της Ελληνικής ως μητρικής (Γ1) στο Γυμνάσιο 170
9
7.6.1. Μορφολογία-Ορθογραφία 171
7.6.2. Σύνταξη 171
7.6.3. Συμπερασματικά 175
8. ΣΧΕΣΕΙΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗΣ
ΓΛΩΣΣΟΛΟΓΙΑΣ 177
8.1. Εισαγωγικά 177
8.2. Γιατί ο δάσκαλος της γλώσσας χρειάζεται τη θεωρία; 177
8.3. Κατά πόσον χρειάζεται η διδασκαλία των ελληνικών
ως δεύτερης γλώσσας; 179
8.4. Αρχές της παιδαγωγικής γραμματικής 181
8.5. Επαναπροσδιορισμός της Εφαρμοσμένης Γλωσσολογίας 183
ΕΠΙΛΟΓΟΣ 187
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΑ 189
Θεματολογία βιβλίων Εφαρμοσμένης Γλωσσολογίας 189
Παράρτημα κεφ. 4.5. 190
Ερωτηματολόγια 192
Ενδεικτικά αλφάβητα σύγχρονων γλωσσών 194
A΄ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΓΙΑ/ΣΤΗ ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ 195
Ι. Ευαισθητοποίηση σε σχέση με τη γλώσσα 195
ΙΙ. Μέρη του λόγου και κατηγορίες της Γλωσσολογίας 198
III. Στοιχεία από τη Φωνολογία 200
IV. Αμφισημία στα Νέα Ελληνικά 203
V. Η σημασία της δομής στη γλώσσα 203
VI. Ονοματική φράση στα Νέα Ελληνικά 204
VΙΙ. Ρηματική φράση 210
VIII. Άρνηση και ερώτηση 215
ΙΧ. Επιρρήματα 216
X. Λεξιλόγιο 217
XΙ. Ρύθμιση και αυτο-/απο-ρύθμιση: Ενδεικτικά
προβλήματα Γραμματικής 218
Β΄ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗΣ ΓΛΩΣΣΟΛΟΓΙΑΣ 220
ΓΛΩΣΣΑΡΙ 223
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 229