Θεματοφύλακες του τοπικού πολιτισμού τα νεοελληνικά διώματα διατηρούν στον προφορικό λόγο, λίγες λέξεις σπάνιες, ή ιδιόμορφες -συχνά με σκοτεινή προέλευση- καθώς καὶ αρκετές που η ρίζα τους ανάγεται στους ιστορικούς χρόνους. Στους καιρούς μας, με τη διευρυμένη αντίληψη για τη χρήση της γλώσσας, η επιστημονική ενασχόληση με τα κατά τόπους νεοελληνικά διώματα, βοηθάει στη γνώση και την κατανόηση των παλαιότερων φάσεων της Ελληνικής γλώσσας.